Kto nie powinien przyjmować pregnenolonu
Pregnenolon reklamowany jest jako naturalny sposób na „wsparcie hormonów”. W rzeczywistości to steroid, z którego organizm może wytworzyć wiele różnych hormonów — a to oznacza konkretne przeciwwskazania. Redakcja wyjaśnia, kto powinien trzymać się od niego z daleka.
Pregnenolon — „matka hormonów” w pigułce
Pregnenolon to steroid powstający z cholesterolu w mitochondriach komórek nadnerczy, gonad i mózgu. Jest pierwszym produktem szlaku steroidogenezy, z którego dalej powstają m.in. progesteron, kortyzol, aldosteron, DHEA, testosteron i estrogeny. Z tego powodu w marketingu bywa nazywany „matką hormonów”.
Przegląd Millera i Auchusa z 2011 roku szczegółowo opisuje, że losy pregnenolonu w organizmie zależą od aktywności wielu enzymów w konkretnych tkankach. Oznacza to, że nie da się przewidzieć, w jaki hormon zamieni się suplement u danej osoby. U jednej może nasilić produkcję androgenów, u innej — estrogenów lub progesteronu.
Pregnenolon działa też jako neurosteroid, czyli substancja wpływająca bezpośrednio na pracę mózgu. Przegląd Vallée i wsp. z 2001 roku omawiał jego rolę w procesach pamięci i starzenia się układu nerwowego, głównie na podstawie badań zwierzęcych.
W wielu krajach, np. w USA, pregnenolon sprzedawany jest jako suplement diety. W Unii Europejskiej, w tym w Polsce, jego status jako składnika żywności jest znacznie mniej oczywisty, a produkty dostępne w sieci często pochodzą z importu spoza UE. To dodatkowy powód do ostrożności.
Co wiadomo z badań klinicznych
Najwięcej danych na temat pregnenolonu u ludzi pochodzi z psychiatrii. Marx i wsp. w 2009 roku przeprowadzili pilotażowe badanie u pacjentów ze schizofrenią, a Ritsner i wsp. w 2010 roku oceniali pregnenolon jako leczenie wspomagające w schizofrenii i zaburzeniu schizoafektywnym. Wyniki były mieszane i obejmowały niewielkie grupy chorych.
Brown i wsp. w 2014 roku badali pregnenolon w depresji w przebiegu choroby afektywnej dwubiegunowej, uzyskując pewne sygnały poprawy objawów depresyjnych. Takie badania prowadzone są jednak pod ścisłym nadzorem lekarskim, z monitorowaniem hormonów i stanu psychicznego.
W kontekście sportu i budowania sylwetki brakuje rzetelnych badań wykazujących, że pregnenolon poprawia wyniki, siłę lub skład ciała. Popularność tego suplementu opiera się głównie na teoriach dotyczących „wspierania hormonów”, a nie na danych klinicznych.
Ważne jest także to, że obserwacje z badań klinicznych nie przekładają się automatycznie na bezpieczeństwo samodzielnego stosowania. Uczestnicy byli wybierani według ścisłych kryteriów, a osoby z wieloma schorzeniami opisanymi niżej były z badań wykluczane.
Główne przeciwwskazania
Ponieważ pregnenolon może zamieniać się w hormony płciowe, najważniejszą grupą przeciwwskazań są choroby hormonozależne. Dotyczy to zarówno chorób obecnych, jak i przebytych w przeszłości.
| Grupa osób | Powód ostrożności |
|---|---|
| Nowotwory hormonozależne (pierś, prostata, jajnik, endometrium) — obecnie lub w wywiadzie | Możliwe przekształcenie w estrogeny lub androgeny stymulujące wzrost guza |
| Endometrioza, mięśniaki macicy | Schorzenia wrażliwe na hormony płciowe |
| Kobiety w ciąży i karmiące piersią | Brak danych o bezpieczeństwie, ryzyko zaburzeń hormonalnych u dziecka |
| Dzieci i młodzież | Wpływ na dojrzewanie i układ hormonalny |
| Osoby leczone hormonalnie (antykoncepcja, HTZ, terapia tarczycy, glikokortykosteroidy) | Interakcje i nieprzewidywalny wpływ na wyniki badań |
| Zaburzenia psychiczne, zwłaszcza dwubiegunowe | Działanie neurosteroidowe, możliwy wpływ na nastrój |
| Padaczka | Neurosteroidy wpływają na pobudliwość neuronów |
Osobną grupą są mężczyźni z łagodnym rozrostem prostaty lub podwyższonym PSA. Wzrost androgenów lub ich metabolitów może teoretycznie nasilać objawy, a także zakłócać interpretację badań kontrolnych.
Ostrożność dotyczy również osób z chorobami wątroby, ponieważ to w wątrobie metabolizowane są hormony steroidowe. Każde zaburzenie tego procesu może zmienić profil powstających metabolitów.
Działania niepożądane i interakcje
Opisywane działania niepożądane pregnenolonu wynikają głównie z jego wpływu na hormony. Mogą pojawić się trądzik, przetłuszczanie skóry, wypadanie włosów, zmiany nastroju, drażliwość, bóle głowy, kołatanie serca czy zaburzenia snu.
U kobiet możliwe są zaburzenia cyklu miesiączkowego oraz objawy nadmiaru androgenów, takie jak wzmożone owłosienie. U mężczyzn — objawy nadmiaru estrogenów, np. tkliwość brodawek sutkowych.
Czytelnicy często pytają nas o farmacia anabólicos legales.
- Leki hormonalne — możliwe sumowanie się efektów lub ich zaburzenie.
- Leki psychotropowe — ryzyko zmian nastroju i interakcji na poziomie układu nerwowego.
- Leki przeciwpadaczkowe — wpływ na metabolizm steroidów i pobudliwość neuronów.
- Inne suplementy „hormonalne”, np. DHEA — kumulacja działania i ryzyka.
Suplementacja pregnenolonem może także zafałszować wyniki badań hormonalnych, takich jak progesteron, DHEA-S, testosteron czy kortyzol. Przed wykonaniem diagnostyki należy poinformować lekarza o jego stosowaniu.
Problemem jest również jakość produktów. Preparaty kupowane przez internet spoza UE mogą zawierać inną ilość substancji niż deklarowana, a nawet domieszki innych steroidów. Badania rynku suplementów wielokrotnie wykazywały takie nieprawidłowości.
Sportowcy i kontrola antydopingowa
Pregnenolon jest prekursorem hormonów steroidowych, w tym androgenów. Lista substancji zakazanych WADA obejmuje szeroką grupę związków anabolicznych, w tym prekursory testosteronu, takie jak DHEA, a także substancje o podobnej budowie chemicznej lub działaniu biologicznym.
Zawodnicy objęci kontrolą antydopingową powinni przed zastosowaniem jakiegokolwiek preparatu zawierającego pregnenolon sprawdzić jego aktualny status w Polskiej Agencji Antydopingowej (POLADA) lub skonsultować się z lekarzem sportowym. Odpowiedzialność za wynik testu ponosi zawsze sportowiec.
Nawet jeśli sama substancja nie byłaby zakazana, jej metabolity mogą wpływać na tzw. profil steroidowy w paszporcie biologicznym sportowca. Nieprawidłowe wartości mogą prowadzić do dodatkowych postępowań wyjaśniających.
Z perspektywy sportowej pregnenolon oferuje więc dużo ryzyka przy braku udokumentowanych korzyści. Redakcja nie znalazła danych, które uzasadniałyby jego stosowanie w celu poprawy wydolności lub sylwetki.
Wnioski redakcji
Pregnenolon to nie zwykły suplement, lecz steroid będący prekursorem wielu hormonów. Jego działanie jest trudne do przewidzenia, a dane kliniczne dotyczą głównie wąskich zastosowań psychiatrycznych pod kontrolą lekarzy.
Nie powinny go stosować osoby z nowotworami hormonozależnymi w wywiadzie, kobiety w ciąży i karmiące, dzieci i młodzież, osoby leczone hormonalnie, z zaburzeniami psychicznymi, padaczką lub chorobami wątroby. Sportowcy powinni dodatkowo pamiętać o ryzyku antydopingowym.
Jeśli podejrzewasz zaburzenia hormonalne, właściwą drogą jest diagnostyka u endokrynologa, a nie samodzielne „wspieranie hormonów” suplementami.
Zachęcamy do lektury naszych tekstów o DHEA, o przygotowaniu do badań hormonalnych oraz o ryzyku zanieczyszczenia suplementów substancjami zakazanymi.
Bibliografia
- Miller WL, Auchus RJ. The molecular biology, biochemistry, and physiology of human steroidogenesis and its disorders. Endocr Rev. 2011;32(1):81–151.
- Vallée M, Mayo W, Le Moal M. Role of pregnenolone, dehydroepiandrosterone and their sulfate esters on learning and memory in cognitive aging. Brain Res Rev. 2001;37(1–3):301–312.
- Marx CE, Keefe RS, Buchanan RW, et al. Proof-of-concept trial with the neurosteroid pregnenolone targeting cognitive and negative symptoms in schizophrenia. Neuropsychopharmacology. 2009;34(8):1885–1903.
- Ritsner MS, Gibel A, Shleifer T, et al. Pregnenolone and dehydroepiandrosterone as an adjunctive treatment in schizophrenia and schizoaffective disorder: an 8-week, double-blind, randomized, controlled, 2-center, parallel-group trial. J Clin Psychiatry. 2010;71(10):1351–1362.
- Brown ES, Park J, Marx CE, et al. A randomized, double-blind, placebo-controlled trial of pregnenolone for bipolar depression. Neuropsychopharmacology. 2014;39(12):2867–2873.
